FİZİK DERS PLANI

BÖLÜM I

Okulun Adı:

Dr.Mustafa Gençay Lisesi / Antakya

Tarih – Hafta

10-14.05.2010     32.Hafta

Dersi Adı:

FİZİK

Sınıf:

9

Ünitenin  Adı:

ELEKTRİK VE MANYETİZMA

Konu:

Elektromanyetik alan ve elektrik motoru

Önerilen süre:

2 Ders Saati

BÖLÜM II

Öğrenci Kazanımları / Hedef ve davranışlar:

2.1 Üzerinden akım geçen bir telin etrafında manyetik alan oluşturduğunu belirtir (BİB-4.c,d).

2.2 Manyetik alan içerisinde üzerinden akım geçen bir tele etkiyen kuvvetin nelere bağlı olduğunu deneyerek keşfeder (PÇB-1.e,f,g 2.a,c,d,f, 3.a,b,c,d,f,h).

2.3 Basit bir elektrik motoru tasarlayarak yapısını açıklar (FTTÇ-1.k, 2.e,f, BİB. 4.c,d).

Ünite Kavramları ve sembolleri /Davranış Örüntüsü:

C.Kavramları Vermek için Kullanılabilecek Yaşamdan Örnekler (Bağlamlar)

Kazanımlar en az bir bağlamın parçası olarak verilecek yani bağlamda kavram anlam kazanacak. İdeal olanı aynı kavramın birden fazla bağlam içerisinde verilmesidir.

a. Ayarlı elektrik düğmeleri

b. Saç kurutma makinesi

c. Hızlı trenler

d. Elektrik motorları

D. Öğrenilecek Bilimsel Kavramlar

a. Elektrik akımı

b. Potansiyel farkı

c. Direnç

d. Elektrik akımının manyetik etkisi

Önlemler:

[!] 2.2 Bu düzeyde formüllere ve sağ el kuralına girilmeyecektir. Tele etkiyen manyetik kuvvetin nitel olarak akım (büyüklüğü ve yönü), uzunluk ve manyetik alan ile olan ilişkisi gösterilmelidir.

Öğretme-Öğrenme- Yöntem ve Teknikleri:

Anlatım, soru-cevap, tartışma

Kullanılan Eğitim

Teknolojileri-Araç,

Gereçler ve kaynakça

v  Öğretmen

v   Öğrenci

Ders Kitabı, konu ile ilgili yardımcı kaynaklar

Öğretme-Öğrenme Etkinlikleri

Sözel-Dilsel

Konu anlatımları yapılır.

Deneyler yapılır.

Kavram Haritaları

İnteraktif cd izlenir

Araştırma konusu verilir

Doğacı

Sosyal-Kişiler Arası

Mantıksal Matematiksel

Görsel-Uzaysal

Bedensel-Kinestetik

İçerik

İçinden Akım Geçen Bir İletkenin Etrafında Oluşturduğu Magnetik Alan

Bir iletken telin içerisinden elektrik akımı geçirilirse iletken telin etrafında magnetik alan oluşur. İletken telin etrafında oluşan magnetik alanın şiddetini gösteren magnetik alan kuvvet çizgileri kapalı daireler şeklindedir. İçinden akım geçen iletken telin etrafında magnetik alan oluşturmasına elektromagnetizma denir.

 • İletken telin etrafında magnetik alanın oluşmasının nedeni, iletken teldeki elektrik yüklerinin (yani elektronları) (aynı yönde) hareket etmesidir.
 • İletken telin etrafında oluşan magnetik alanın şiddeti, iletken telden geçen akım şiddeti ile doğru orantılıdır. (Yüksek gerilim hatlarının etrafında oluşturduğu şiddetli magnetik alan nedeniyle bu hatlara yaklaşan helikopterler düşebilirler).
 • İletkenden geçen elektrik akımının yönü değişirse (üretecin kutupları değişirse) magnetik alanın yönü de değişir.
 • İletken tel kartondan geçirilip, karton üzerine demir tozları serpilirse karton üzerinde iletken telin etrafında kapalı daireler şeklinde magnetik alan kuvvet çizgileri oluşu (gözlenir).
 • İletken telin yakınına pusula konursa, pusula magnetik alan yönünde sapar.
 
 
 
 
 
  İçinden akım geçen iletken telin etrafında magnetik alan oluşturduğu 1820’de Hanse
 Örsted tarafından bulunmuştur.
İçinden akım geçen iletken telin etrafında oluşturduğu magnetik alanın yönü Frasız bilim adamı Andre Maric Ampere tarafından bulunmuştur.
 
Elektro Magnetik (Manyetik) Kuvvet (EMK) :
 Bir mıknatısın magnetik alanı içerisinde bulunan iletken telden elektrik akımı geçirildiğinde iletken tele etki eden kuvvete elektro magnetik (manyetik) kuvvet denir. Elektro magnetik kuvvetin oluşmasının nedeni, mıknatısın magnetik alanı ile içinden akım geçen iletken telin etrafında oluşturduğu magnetik alanın birbirlerini etkilemesidir. (Magnetik alan, elektrik akımını etkilemiştir). Elektrik motorları ve jeneratörler elektro magnetik kuvvetin oluşması prensibine göre çalışırlar.
 
Elektro Magnetik Kuvvetin Büyüklüğünün Bağlı Olduğu Faktörler :
 Elektro magnetik kuvvetin büyüklüğü;
 • Mıknatısın şiddetine yani magnetik alanın şiddetine yani magnetik alan kuvvet çizgilerinin sayısına bağlıdır ve doğru orantılıdır.
 • İletken telden geçen akım şiddetine bağlıdır ve doğru orantılıdır.
 • İletken telin (magnetik alan içinde kalan) uzunluğuna bağlıdır ve doğru orantılıdır.
 • İletken telin magnetik alandaki durumuna (konumuna = aralarındaki açıya) bağlıdır. İletken tel ve magnetik alan birbirlerine dikse elektro magnetik kuvvet en büyük değeri alır. İletken tel ve magnetik alan birbirlerine paralelse elektro magnetik kuvvet sıfır olur.

Elektrik Motorları Nasıl Çalışır?

Elektrik motorları, elektro magnetik kuvvetin etkisiyle çalışır. Devreye elektrik akımı verildiğinde bu akım fırçalar yardımıyla toplaçlara, toplaçlardan da akım makarasına geçer. Akım makarası elektrik akımının etkisiyle mıknatıslık özeliği kazanır ve N, S olmak üzere iki kutbu oluşur. Bu kutuplara (kutuplar arasında oluşan magnetik alana), statorun oluşturduğu magnetik alan etki ederek yani elektro magnetik kuvvet uygulayarak aynı kutupların birbirini itmesi, zıt kutupların birbirini çekmesi prensibine göre akım makarasının dönmesini sağlar.
(Bir magnetik alan içerisinde bulunan iletken telden elektrik akımı geçirilirse iletken telin etrafında magnetik alan oluşur. Mıknatısın ve iletken telin magnetik alanlarının birbirini etkilemesi sonucu elektro magnetik kuvvet oluşur ve bu kuvvet etkisiyle motorun stator kısmı döner).

Bir elektrik motoru yapalım…

Küçüklüğümde oyuncaklara çok meraklıydım. Ama çok kıymetli şeylerdi, o yüzden güzel oyuncaklara sahip çocuklara gıpta ile bakardık. Şöyle güzel pilli bir araba aldırabilmek için çok uğraşmıştım. En sonunda kendim yapmaya karar verdim. Ama bu kez de elektrik motoru bulmak sorundu. Eski, bozuk teyplerden veya benzer cihazlardan sökerek elde ederdim.

Bu sayede öğrendiğim şeyleri inkar edemem. İşte benzer şekilde sizin de çocuklarınıza birşeyler öğretmenizi sağlayacak basit bir elektrik motoru. Çok bait parçalardan elde ediliyor. Dolayısı ile yapmak çok kolay.

Pil
Mıknatıs
Bakır kablo
Çengelli iğne
Lastik bantlar
İşte sadece bunları kullanarak bir elektrik motoru yapabiliriz.

Kabloyu pilin etrafında 10-15 tur dolayıp bir sarım elde edelim.




Elde ettiğimiz sarımı iki ucu açık kalacak şekilde pilden ayıralım.



Uçlarını güzelce saralım ki sarımımız dağılmasın.



Sarımımızın uclarını bıçakla kazıyalım. Çünkü bazı kablolar yalıtkanla kaplı olur.



Lastikler mıknatısı ve çengelli iğneleri şekildeki gibi tutturalım.



Çengelli iğnelerin yuvarlak kısımlarına sarımımızı yerleştirdiğimizde motorumuz çalışmaya başlayacaktır.

BÖLÜM III

Ölçme-Değerlendirme:

►Bireysel öğrenme etkinliklerine yönelik Ölçme Değerlendirme:

►Grupla öğrenme etkinliklerine yönelik Ölçme Değerlendirme:

►Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler ve ileri düzeyde öğrenme hızında olan öğrenciler için ek Ölçme Değerlendirme etkinlikleri:

Dersin Diğer Derslerle İlişkisi:

BÖLÜM IV

Planın Uygulamasına İlişkin Açıklamalar:

................................

Fizik Öğretmeni

............................

Okul Müdürü